Gastrointestinal fistüller

 Gastrointestinal (GI) fistül, gastrointestinal sistemin bir kısmı ile diğer organlar veya vücut yüzeyi arasında anormal bir kanal veya bağlantı oluşmasıdır. Bu durum ciddi bir sağlık problemi olup, enfeksiyon, beslenme bozuklukları ve sıvı-elektrolit dengesizlikleri gibi komplikasyonlara neden olabilir. 

 Gastrointestinal fistüller, genellikle aşağıdaki nedenlerle ilişkilidir:

• Karın ameliyatlarından sonra en sık görülen komplikasyonlardandır. Özellikle bağırsak yaralanmaları, dikiş hattı sızıntıları veya ameliyat sonrası enfeksiyonlar bu durumu tetikleyebilir.

• Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi enflamatuar bağırsak hastalıkları fistül oluşumunda rol oynayabilir.
• Divertikülit, bağırsakta oluşan enfeksiyon veya inflamasyon nedeniyle fistüle neden olabilir.

• Delici veya künt abdominal travmalar, bağırsak duvarında hasar oluşturarak fistül gelişimine yol açabilir.
• Özellikle karın duvarı bütünlüğünü bozan (domain kaybı) ciddi ateşli silah yaralanmalarında sonra daha sık olarak görülür.

• Gastrointestinal sistemin kötü huylu tümörleri, tümörün çevre dokulara yayılmış olması nedeniyle fistül olabilir.

• Pelvik veya abdominal bölgeye uygulanan radyoterapi, doku nekrozu ve inflamasyon nedeniyle fistül gelişimine yol açabilir.

• Perforasyon yapan yabancı cisimler ve intra-abdominal enfeksiyonlar (örneğin apse) fistül gelişimini tetikleyebilir.

 Bazı durumlar ve hastalıklar fistül oluşum riskini artırır:

• Önceden geçirilmiş karın ameliyatları
• Beslenme bozukluğu (özellikle düşük serum albumin düzeyleri)
• Obezite (ileri şişmanlık)
• Uzun süreli steroid kullanımı
• Diyabet (Şeker hastalığı)
• Sepsis veya intra-abdominal enfeksiyon
• Bağışıklık sistemini baskılayan tedaviler

 Gastrointestinal fistül tanısı, genellikle klinik değerlendirme ve görüntüleme yöntemleriyle konur.

• Fistülün tipine bağlı olarak şunlar görülebilir:
  • Dış fistüller: Deriden sıvı veya dışkı benzeri materyal drenajı.
  • İç fistüller: İshal, karın ağrısı, ateş, enfeksiyon bulguları.

• Kan testleri: Enfeksiyon göstergeleri (yüksek beyaz kan hücresi sayısı, CRP artışı), sıvı-elektrolit dengesizlikleri, hipoalbuminemi.
• Fistül sıvısının analizi: Amilaz, pH, elektrolit düzeyleri.

1. Bilgisayarlı Tomografi (BT): Fistül traktının anatomisini ve ilişkili apseleri değerlendirmek için kullanılır.
2. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI): Özellikle pelvik fistüller için üstün detay sağlar.
3. Fistülografi: Fistül traktının doğrudan kontrast madde ile görüntülenmesi.
4. Endoskopi: İç fistüllerin tanısında yardımcıdır.

 Tedavi, fistülün tipi, boyutu, ilişkili komplikasyonlar ve hastanın genel durumuna bağlıdır.

• Sıvı ve Elektrolit dengesinin sağlanması ve Yönetimi: Hastada gelişen dehidratasyon ve elektrolit dengesizliklerinin düzeltilmesi.
• Beslenme Desteği:
  • Total Parenteral Beslenme (TPN): Bağırsak fistülü olan hastalarda bağırsakların dinlendirilmesi için kullanılır. (bir tür damardan besleme işlemidir)
  • Enteral beslenme (ağız yolundan belirlenmiş "mama"lar ile beslenmedir), fistülün yerine ve hastanın toleransına bağlı olarak tercih edilebilir.
• İlaç Tedavisi:
  • Antibiyotikler: Enfeksiyonu kontrol altına almak için.
  • Somatostatin analogları (örneğin, oktreotid): Fistül sıvı akışını azaltmak için kullanılabilir.

• Fistül kendi kendine iyileşmediğinde veya komplikasyonlar geliştiğinde cerrahi müdahale gerekebilir.
• Ameliyat öncesi hazırlık: Beslenme desteği, enfeksiyon kontrolü ve elektrolit dengesinin sağlanması önemlidir.
• Cerrahi yaklaşımlar:
  • Fistül traktının eksizyonu.
  • İnflamatuar dokuların temizlenmesi.
  • Bağırsağın sağlıklı segmentlerinin yeniden anastomozu.

• Negatif basınçlı yara tedavisi (VAC terapisi): Dış fistüllerin kapanmasına yardımcı olabilir.
• Stent uygulamaları: Özellikle iç fistüller için endoskopik yaklaşımlar.

 Fistülün kapanma olasılığı aşağıdaki faktörlere bağlıdır:

• Fistül debisinin (fitülden dışarı gelen miktarın (300-500 ml/gün va altında olması) düşük olması.
• Fistül traktının kısa olması.
• Aktif enfeksiyon veya apse olmaması.
• Bağırsak devamlılığının korunmuş olması.

Spontan kapanma oranları, bu faktörlerin durumuna göre %30-70 arasında değişebilir. Uygun yönetim ile prognoz genellikle iyidir, ancak karmaşık vakalarda ölüm oranı %10-20'yi bulabilir.